Ẩm thực Thái Lan: bốn vùng, cách gọi món và điều nên biết

Ẩm thực Thái Lan được biết tới khắp thế giới, nhưng nó không phải một khối thống nhất. Bốn vùng của Thái Lan có vị và món khác nhau rõ rệt, và người chỉ biết vài món phổ biến ở nhà hàng nước ngoài mới chạm tới một phần nhỏ.

Nguyên tắc: cân bằng các vị

• Món Thái tìm sự cân bằng giữa cay, chua, mặn, ngọt và đôi khi cả đắng
• Không vị nào át hẳn các vị khác trong một món làm tốt
• Nước mắm, nước cốt me, đường thốt nốt, ớt và chanh là bộ gia vị nền
• Rau thơm và gia vị tươi — sả, riềng, lá chanh, ngò gai — dùng nhiều
• Nước cốt dừa dùng nhiều ở miền trung và miền nam

Với người Việt, bộ gia vị này khá quen: nước mắm, me, sả, ớt đều là thứ mình dùng hằng ngày. Khác biệt nằm ở tỷ lệ và cách phối, chứ không ở nguyên liệu lạ.

Bốn vùng, bốn kiểu ăn

Miền trung

• Là kiểu ăn được biết tới nhiều nhất ở nước ngoài
• Cân bằng, dùng nhiều nước cốt dừa
• Các món cà ri và món xào nổi tiếng thuộc nhóm này
• Vị vừa phải hơn so với miền đông bắc và miền nam

Miền đông bắc

• Đặc trưng: cay, chua, mặn, ít ngọt và ít nước cốt dừa
• Dùng gạo nếp làm món chính, ăn bằng tay
• Các món gỏi, món nướng và món ăn kèm rau sống
• Rất phổ biến khắp cả nước, không chỉ ở vùng gốc
• 🔴 Đây là vùng ăn cay nhất cùng với miền nam

Miền bắc

• Vị nhẹ hơn, ít ngọt, ít cay hơn các vùng khác
• Cũng dùng gạo nếp
• Nhiều món có nguồn gốc vùng cao và ảnh hưởng từ các nước láng giềng
• Các món mì nước đặc trưng của vùng

Miền nam

• Cay nhất, dùng nhiều nghệ và gia vị khô
• Nhiều hải sản
• Ảnh hưởng từ ẩm thực Mã Lai và Ấn Độ
• Các món cà ri đậm màu và nặng gia vị

Về độ cay — cảnh báo thực tế

Người Việt thường tự tin về khả năng ăn cay, nhưng mức cay của một số món Thái vẫn gây bất ngờ, đặc biệt là món miền đông bắc và miền nam nấu theo khẩu vị người địa phương.

• Quán ở khu du lịch thường tự giảm cay cho khách nước ngoài
• Quán địa phương thì nấu theo khẩu vị bản xứ
• Nên học câu nói không cay hoặc ít cay bằng tiếng Thái
• Nhưng lưu ý: ít cay theo chuẩn Thái vẫn có thể khá cay
• Cơm trắng và đồ ngọt giúp giảm cảm giác cay tốt hơn nước

Cách gọi món và bàn ăn

• Món được dọn chung, mọi người cùng gắp — giống mâm cơm Việt
• Mỗi người có một bát cơm riêng
• Dùng thìa và nĩa là cách ăn chuẩn với món cơm — nĩa để đẩy thức ăn lên thìa, không đưa nĩa vào miệng
• Đũa chỉ dùng cho món mì
• Món gạo nếp thì ăn bằng tay, vo thành viên nhỏ
• Trên bàn thường có bộ gia vị để tự điều chỉnh — ớt bột, ớt ngâm giấm, đường, nước mắm

Bộ gia vị trên bàn là điểm đặc trưng: người Thái coi việc tự điều chỉnh vị là bình thường, nên đừng ngại thêm bớt theo khẩu vị của mình.

Ăn đường phố

• Là một phần thiết yếu của đời sống Thái, không phải lựa chọn hạng hai
• Nhiều quán vỉa hè có chất lượng rất cao và tồn tại qua nhiều thế hệ
• Nguyên tắc chọn: quán đông khách và nấu tại chỗ
• Chợ đêm có đủ loại món với giá dễ chịu
• Uống nước đóng chai, đá ở quán lớn thường là đá công nghiệp an toàn

Nguyên tắc quán đông rất hiệu quả: đông nghĩa là nguyên liệu quay vòng nhanh và món được nhiều người kiểm chứng.

Món nên thử và món ít người biết

• Các món gỏi chua cay — đặc trưng miền đông bắc
• Các loại cà ri — đỏ, xanh, vàng, mỗi loại khác nhau về gia vị nền
• Món mì nước vùng bắc — ít gặp ở ngoài Thái Lan
• Trứng chiên kiểu Thái ăn với cơm — món bình dân mà ngon
• Chè và đồ tráng miệng từ nước cốt dừa
• Trái cây nhiệt đới — nhiều loại quen với người Việt, cũng có loại ít gặp

Với người ăn chay hoặc kiêng

• Nước mắm có trong rất nhiều món, kể cả món trông thuần rau
• Mắm tôm và tôm khô cũng được dùng phổ biến
• Nên học câu hỏi về thành phần bằng tiếng Thái
• Có lễ hội chay hằng năm ở một số vùng, dịp đó món chay rất sẵn
• Các thành phố lớn có quán chay riêng

Với người Hồi giáo hoặc người kiêng thịt lợn: miền nam Thái Lan có nhiều cơ sở phục vụ theo tiêu chuẩn Hồi giáo, và ở các thành phố lớn cũng tìm được.

Món ăn, cách chế biến và mức độ cay khác nhau theo vùng và theo từng quán. Cách tốt nhất vẫn là hỏi người địa phương và thử dần.