Ở Thái Lan, Phật giáo không chỉ là tôn giáo mà là khung tổ chức đời sống hằng ngày. Nó có mặt trong nghi lễ vòng đời, trong lịch làm việc, trong cách người ta giải thích may rủi, và cả trong kiến trúc đô thị. Hiểu điều này giải thích nhiều hành vi mà người ngoài thấy khó hiểu.
Phật giáo Nam tông
- Thái Lan theo Phật giáo Nam tông, khác với Phật giáo Bắc tông phổ biến ở Việt Nam
- Kinh điển dùng tiếng Pali
- Nhấn mạnh con đường tu tập cá nhân và giới luật của tăng đoàn
- Tăng đoàn có vai trò xã hội lớn, không chỉ trong nhà chùa
Với người Việt quen chùa Bắc tông, khác biệt dễ thấy nhất là: tượng và nghi thức khác, nhà sư mặc áo màu cam vàng và vai trò của tăng đoàn trong cộng đồng rõ rệt hơn.
Vai trò của nhà sư
- Đi khất thực buổi sớm — hình ảnh quen thuộc ở mọi khu dân cư
- Chủ trì nghi lễ vòng đời — sinh, cưới, tang, nhà mới
- Từng là người dạy học trong lịch sử, và chùa từng là trường
- Được xã hội tôn trọng đặc biệt, có chỗ ngồi riêng trên phương tiện công cộng
- Có giới luật nghiêm, gồm cả quy định về tiếp xúc với phụ nữ
🔴 Quy định cần nhớ: phụ nữ không chạm vào nhà sư và không đưa đồ trực tiếp. Nếu muốn đưa gì, đặt xuống một tấm vải hoặc nhờ nam giới chuyển. Đây là giới luật của tăng đoàn, không phải phân biệt đối xử.
Tục đi tu tạm thời
- Nhiều nam giới Thái đi tu một thời gian ngắn trong đời
- Thường vào dịp trước khi lập gia đình hoặc để hồi hướng công đức cho cha mẹ
- Thời gian có thể từ vài ngày tới vài tháng
- Được xem là bổn phận và niềm tự hào, không phải chuyện lạ
- Nơi làm việc thường cho nghỉ để đi tu
Đây là điều người nước ngoài làm việc tại Thái nên biết: đồng nghiệp xin nghỉ để đi tu là chuyện bình thường và được xã hội coi trọng, không phải lý do nghỉ tuỳ tiện.
Tích đức trong đời sống hằng ngày
- Cúng dường cho nhà sư buổi sớm — hành động phổ biến nhất
- Cúng dường cho chùa — tiền, vật phẩm, công sức
- Phóng sinh — thả chim, thả cá
- Giúp người và làm việc thiện
- Khái niệm tích đức ảnh hưởng tới nhiều quyết định hằng ngày
Về phóng sinh: cần biết rằng việc mua chim cá để thả tại các điểm du lịch có mặt trái — nó tạo ra nhu cầu bắt thêm động vật. Nhiều người Thái hiểu biết nay tránh hình thức này và chuyển sang làm việc thiện khác.
Nhà thờ thần linh
- Hầu như mọi toà nhà đều có một nhà thờ nhỏ ở góc sân
- Đây là tín ngưỡng bản địa tồn tại song song với Phật giáo, không mâu thuẫn
- Dành cho thần giữ đất — được xem là chủ nhân thật của mảnh đất
- Người ta cúng hằng ngày — hoa, nước, đồ ăn, nước ngọt
- Vị trí đặt nhà thờ thần được tính toán kỹ, không đặt tuỳ tiện
Với người nước ngoài thuê nhà tại Thái: nếu nhà có nhà thờ thần linh, nên tôn trọng và không di dời. Chủ nhà thường rất coi trọng việc này.
Lịch Phật giáo và ngày lễ
- Có các ngày lễ Phật giáo lớn trong năm, tính theo lịch âm
- Vào những ngày này, việc bán rượu bị hạn chế trên toàn quốc
- Có mùa an cư kéo dài vài tháng — nhà sư ở yên trong chùa
- Nhiều người giữ chay hoặc kiêng rượu trong mùa này
- Các ngày lễ thường có nghi thức đi vòng quanh chùa với nến vào buổi tối
Với khách du lịch, quy định hạn chế bán rượu có thể gây bất ngờ: nhà hàng và cửa hàng tiện lợi không bán rượu vào các ngày này, và quy định được thực hiện nghiêm.
Ứng xử tại chùa
- Che vai và đầu gối
- Bỏ giày trước khi vào chính điện
- Không chỉ chân về phía tượng Phật — ngồi gập chân về sau
- Không leo trèo lên tượng hay công trình
- Giữ yên lặng, không nói chuyện to
- Hỏi trước khi chụp ảnh ở khu vực hành lễ
- Đi vòng quanh tháp theo chiều kim đồng hồ nếu tham gia nghi thức
Những điều tuyệt đối tránh
- Xăm hình Phật ở vị trí thấp trên cơ thể — bị coi là rất thiếu tôn trọng
- Dùng hình tượng Phật làm trang trí theo cách không nghiêm túc
- Chụp ảnh tạo dáng với tượng Phật
- Mang tượng Phật ra khỏi nước mà không có giấy phép
- Quay lưng vào tượng Phật để chụp ảnh
Đây là những điều đã có chiến dịch truyền thông chính thức nhắc nhở du khách, cho thấy mức độ nghiêm túc. Với người tới Thái Lan, tôn trọng những ranh giới này là phần cơ bản nhất của phép ứng xử.
Nghi thức và thực hành khác nhau theo vùng và theo từng chùa. Khi chưa chắc, hãy quan sát người địa phương và làm theo.
Phụ nữ có được đưa đồ cho nhà sư không?
Không đưa trực tiếp. Nếu muốn đưa gì thì đặt xuống một tấm vải hoặc nhờ nam giới chuyển. Đây là giới luật của tăng đoàn Phật giáo Nam tông, không phải phân biệt đối xử.
Nhà thờ nhỏ trước các toà nhà là gì?
Là nhà thờ thần giữ đất — tín ngưỡng bản địa tồn tại song song với Phật giáo. Nếu nhà thuê có nhà thờ này, nên tôn trọng và không di dời vì chủ nhà thường rất coi trọng.
Vì sao có ngày không mua được rượu?
Vào các ngày lễ Phật giáo lớn, việc bán rượu bị hạn chế trên toàn quốc và quy định được thực hiện nghiêm — nhà hàng và cửa hàng tiện lợi đều không bán.
Chụp ảnh với tượng Phật có được không?
Không nên tạo dáng hay quay lưng vào tượng Phật để chụp. Đây là điều đã có chiến dịch truyền thông chính thức nhắc nhở du khách, cho thấy mức độ nghiêm túc của vấn đề.
